Wojna nie kończy się w ciele razem z ostatnim wystrzałem. Jak doświadczenia wojenne prowadzą do traumy i PTSD?
- 29 minut temu
- 3 minut(y) czytania
Wojna to doświadczenie skrajnego zagrożenia życia, integralności fizycznej i poczucia bezpieczeństwa. Uczestnictwo w działaniach wojennych, bezpośrednie obserwowanie przemocy, bombardowań czy śmierci, ale także świadomość, że zagrożenie dotyczy naszych najbliższych — może uruchomić w psychice mechanizmy, które prowadzą do ostrej reakcji stresowej, a następnie do zespołu stresu pourazowego (PTSD) oraz utrwalonej traumy.
Czym jest ostra reakcja stresowa?
W klasyfikacji Ostra reakcja na stres jest to naturalna, krótkotrwała odpowiedź organizmu na ekstremalne zagrożenie.
Może obejmować:
dezorientację, poczucie odrealnienia,
silny lęk lub panikę,
pobudzenie albo przeciwnie – „zamrożenie”,
problemy z pamięcią zdarzenia,
reakcje somatyczne (drżenie, kołatanie serca, napięcie).
To reakcja adaptacyjna. Organizm mobilizuje wszystkie zasoby, by przetrwać.
Problem zaczyna się wtedy, gdy zagrożenie mija, a układ nerwowy nadal funkcjonuje tak, jakby trwało.
Jak powstaje trauma? Mechanizm psychobiologiczny
Trauma nie jest samym wydarzeniem. Trauma to sposób, w jaki układ nerwowy zapisuje doświadczenie zagrożenia.
W sytuacji wojennej aktywuje się układ walki–ucieczki–zamrożenia. Dochodzi do:
gwałtownego wyrzutu adrenaliny i kortyzolu,
zawężenia uwagi do przetrwania,
ograniczenia integracji poznawczej doświadczenia.
Kiedy zagrożenie jest zbyt intensywne, długotrwałe albo nie ma możliwości ucieczki, mózg nie przetwarza doświadczenia w sposób spójny narracyjnie. Wspomnienie pozostaje „zamrożone” w formie fragmentów obrazów, dźwięków, doznań z ciała.
Dlatego później:
pojawiają się flashbacki,
ciało reaguje jak w momencie zagrożenia,
neutralne bodźce wywołują silną reakcję lękową,
utrzymuje się nadmierna czujność.
Jeśli objawy utrzymują się dłużej i powodują istotne cierpienie lub zaburzenie funkcjonowania, możemy mówić o Zespół stresu pourazowego.
Wojna jako doświadczenie bezpośrednie i pośrednie
Traumę może wywołać:
bezpośredni udział w działaniach wojennych,
bycie świadkiem przemocy, śmierci, zniszczeń,
przymusowa ucieczka,
utrata bliskich,
chroniczne życie w zagrożeniu,
obserwowanie cierpienia swoich dzieci lub partnera,
informacja o zagrożeniu życia bliskiej osoby.
Szczególnie silnie traumatyzujące jest doświadczenie bezradności wobec zagrożenia najbliższych.
Układ nerwowy reaguje nie tylko na to, co dzieje się z nami, ale także na to, co dotyczy osób, z którymi jesteśmy emocjonalnie związani. Zagrożenie więzi przywiązaniowej może być odbierane przez mózg jako zagrożenie egzystencjalne.
Dlaczego nie każdy rozwija PTSD?
Nie każde doświadczenie wojenne prowadzi do trwałej traumy.
Na rozwój PTSD wpływają:
wcześniejsze doświadczenia traumatyczne,
wsparcie społeczne,
możliwość opowiedzenia i przetworzenia doświadczenia,
poczucie wpływu,
stan układu nerwowego przed zdarzeniem,
czynniki biologiczne.
Trauma rozwija się najczęściej tam, gdzie dochodzi do przeciążenia systemu regulacji emocjonalnej bez dostatecznego wsparcia i integracji doświadczenia.
Trauma nie jest słabością
Objawy pourazowe są sygnałem, że organizm zrobił wszystko, aby przetrwać. To nie oznaka „słabej psychiki”. To ślad po sytuacji, która przekroczyła ludzkie możliwości adaptacyjne.
Dobra wiadomość jest taka, że trauma podlega leczeniu. Psychoterapia traumy pozwala:
bezpiecznie przetworzyć wspomnienia,
zredukować nadmierne pobudzenie,
przywrócić poczucie wpływu,
odbudować regulację emocjonalną.
Wojna może się zakończyć politycznie .Ale jej ślad w układzie nerwowym wymaga osobnego procesu zdrowienia.
Jeśli doświadczyłeś/aś działań wojennych — bezpośrednio lub pośrednio — i zauważasz u siebie objawy lęku, nadmiernej czujności, koszmary, odrętwienie emocjonalne czy trudności w codziennym funkcjonowaniu, warto poszukać profesjonalnego wsparcia. Wczesna pomoc zmniejsza ryzyko utrwalenia objawów.
Bibliografia
American Psychiatric Association. (2018). Kryteria diagnostyczne z DSM-5®. Desk reference. Wrocław: Edra Urban & Partner.
Herman, J. L. (2015). Trauma i powrót do równowagi. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Lis-Turlejska, M. (2011). Traumatyczny stres. Koncepcje i badania. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN.
Ogden, P., Minton, K., & Pain, C. (2015). Trauma i ciało. Sensomotoryczna psychoterapia traumy. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
van der Kolk, B. (2018). Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy. Warszawa: Czarna Owca.
Komentarze