Trauma molestowania seksualnego w dzieciństwie w aspekcie rodziny

Molestowanie seksualne w ujęciu prawnym to każde działanie o charakterze seksualnym, podjęte bez zgody osoby pokrzywdzonej, mające na celu lub skutkujące poniżeniem, upokorzeniem, zastraszeniem lub naruszeniem integralności cielesnej lub psychicznej tej osoby.

Często niedocenianym, a kluczowym element procesu terapeutycznego jest aspekt rodzinny.

Molestowanie dziecka rzadko jest traumą tylko jednostki. To zranienie całego systemu rodzinnego, który nierzadko sam staje się źródłem wtórnej traumy.

1. Specyfika traumy po molestowaniu seksualnym w dzieciństwie

Molestowanie seksualne dziecka to trauma o wyjątkowo destrukcyjnym charakterze. Dochodzi do złamania granic fizycznych i psychicznych. Takie doświadczenie zaburza obraz siebie, swojego ciała i seksualności. Niszczy zaufanie do dorosłych, szczególnie jeśli sprawca pochodził z rodziny lub najbliższego otoczenia. Często towarzyszy mu milczenie, wstyd, poczucie winy i osamotnienie.

2. Aspekt rodzinny w leczeniu traumy molestowania seksualnego w dzieciństwie

Trauma molestowania seksualnego w dzieciństwie jest jednym z najgłębiej raniących doświadczeń, z jakimi zgłaszają się pacjenci do gabinetu terapeutycznego. Jednak z perspektywy pracy terapeutycznej równie istotne, jak samo doświadczenie przemocy, okazuje się to kto i jak zareagował w systemie rodzinnym.

W wielu przypadkach to nie sam akt przemocy jest źródłem najdłużej utrzymującego się cierpienia, lecz rodzinna reakcja lub jej brak.

3. Rola rodziny w doświadczeniu traumy

Molestowanie seksualne dziecka bardzo często ma miejsce w bliskim otoczeniu. Sprawcą może być członek rodziny, przyjaciel rodziny, sąsiad, opiekun.

Reakcja rodziny na ujawnienie traumy dziecka staje się momentem decydującym o dalszej dynamice. Może stać się początkiem leczenia i odzyskiwania bezpieczeństwa, albo pogłębia traumę, wpychając dziecko w kolejne warstwy bólu i izolacji.

4. Rola rodziny — najczęstsze scenariusze reakcji

a) Rodzina wspierająca to rzadkość, ale wielki zasób terapeutyczny

Daje szybkie ujawnienie przemocy, ochronę dziecka, emocjonalne wsparcie, podjęcie leczenia.

b) Rodzina w zaprzeczeniu , niestety najczęstszy obraz kliniczny

Powoduje minimalizowanie problemu, obwinianie ofiary, ochronę sprawcy

c) Rodzina obojętna lub bierna

Powoduje brak wsparcia, unikanie tematu, milczenie, rozpad więzi.

5. Wtórna trauma – Rany zadane przez rodzinę

Dla wielu pacjentek to nie sam akt przemocy był najgorszym doświadczeniem, ale reakcja rodziny. To wtórna wiktymizacja — pogłębiająca zranienie i utrwalająca destrukcyjne przekonania o sobie. Wiktymizacja wtórna to ponowne zranienie. Może mieć miejsce ze strony otoczenia, rodziny, bliskich, instytucji lub wymiaru sprawiedliwości. 

6. Pacjent w dorosłości — konsekwencje relacyjne

Najczęstsze obszary problemów: zaburzenia lękowe i depresyjne, trudności w relacjach intymnych, zaburzenia tożsamości i seksualności, trudność w stawianiu granic, niska samoocena i poczucie winy, rozpad lub całkowite zerwanie kontaktów rodzinnych.

7. Aspekt rodzinny w terapii — jak pracować?

Zawsze stawiamy pacjentkę w centrum. Rozpoznajemy lojalności rodzinne. Pracujemy nad zdrowym odseparowaniem. Rozważamy terapię rodzin. Uczymy rozpoznawania przemocy emocjonalnej.

Zapraszam po profesjonalną indywidualną terapię leczenia traumy.

Źródła:

Bednarek, J. (2010). Patologie życia społecznego. Wydawnictwo Naukowe PWN.

Finkelhor, D. (1994). Child sexual abuse: New theory and research. Free Press.

Ogińska-Bulik, N. (2005). Przemoc wobec kobiet. Aspekty psychologiczne i społeczne. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Walczak, K. (2020). Przemoc seksualna — ujęcie psychologiczne i prawne. Psychologia i Prawo, 1, 75–89.

Fundacja Feminoteka. (2020). Raport o przemocy seksualnej w Polsce. https://feminoteka.pl/raporty

Rzecznik Praw Obywatelskich. (2021). Molestowanie seksualne — ochrona prawna i praktyka. https://bip.brpo.gov.pl/

Akty prawne:

Kodeks pracy, Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 ze zm.

Kodeks karny, Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 ze zm.