Bottom-up i top-down w psychoterapii — jak różne drogi prowadzą do trwałej zmiany?

W gabinecie psychoterapeutycznym często słyszymy dwa pojęcia: podejście oddolne (bottom-up) oraz podejście odgórne (top-down). Choć brzmią specjalistycznie, w praktyce odnoszą się do dwóch odmiennych — i komplementarnych — sposobów rozumienia człowieka. Właściwe połączenie tych metod może znacząco przyspieszyć proces zdrowienia i zwiększyć poczucie sprawczości w życiu.

Czym właściwie jest podejście oddolne?

Podejście oddolne skupia się na tym, co najbardziej pierwotne i namacalne: reakcjach ciała, emocjach, napięciach, oddechu, zachowaniach i sygnałach płynących z układu nerwowego. To perspektywa szczególnie bliska terapiom traumy i pracy z regulacją emocji.

W praktyce terapeuta nie pyta od razu: „Dlaczego?” — lecz zaczyna od: „Jak to się dzieje?”. Jak reaguje ciało, gdy pojawia się stres? Co dzieje się z oddechem, kiedy klient słyszy krytykę? Jak zmienia się napięcie, gdy poruszany jest trudny temat? Dopiero później pojawiają się hipotezy na temat głębszych schematów czy historii życiowej.

To podejście pozwala odzyskać kontakt z własnymi emocjami, ukoić układ nerwowy oraz zbudować poczucie bezpieczeństwa — fundament niezbędny w każdej terapii.

A czym jest podejście odgórne?

Podejście odgórne zaczyna się od modelu psychologicznego — teorii, która pomaga zrozumieć szerszy kontekst problemów i precyzyjnie określić mechanizmy podtrzymujące trudności.

Terapeuta pyta tutaj: „Dlaczego to się dzieje?” Analizuje: przekonania, schematy, strategie radzenia sobie, style przywiązania, interpretacje, nawyki myślowe. To perspektywa charakterystyczna m.in. dla terapii poznawczo-behawioralnej, terapii schematów czy podejść psychodynamicznych.

Ten sposób pracy umożliwia zrozumienie własnych wzorców funkcjonowania i zaplanowanie konkretnych strategii zmiany. Daje język i strukturę, dzięki którym klient może lepiej uporządkować swoje doświadczenia.

Dwa światy w psychoterapii, które najlepiej działają razem

Współcześnie w psychoterapii coraz częściej łączy się oba podejścia, ponieważ ich synergia wyzwala szczególną skuteczność:

• Podejście oddolne pomaga uspokoić system nerwowy i budować świadomość emocji.

• Podejście odgórne pozwala zrozumieć schematy, zmienić przekonania i wprowadzać trwałe strategie działania.

Dzięki temu klient pracuje zarówno z cielesnym doświadczeniem, jak i z poznawczą stroną swojej historii. Zmiana staje się pełniejsza, głębsza i bardziej stabilna.

Dlaczego to ważne dla Ciebie?

Jeśli zmagasz się z trudnymi emocjami, stresem, nawracającymi schematami w relacjach czy poczuciem utknięcia, połączenie pracy bottom-up i top-down może być kluczowe. Pozwala dotrzeć zarówno do źródeł problemu, jak i do sposobów, by skutecznie i bezpiecznie go przepracować.

Psychoterapia nie jest jedynie „rozmową o problemach”. To proces, który obejmuje całe Twoje funkcjonowanie — ciało, emocje, myśli, nawyki, przekonania i relacje. Dlatego tak ważne jest, aby terapeuta potrafił widzieć Cię całościowo, z różnych perspektyw.

Jeśli czujesz, że to dobry moment, by przyjrzeć się sobie z empatią i profesjonalnym wsparciem, zapraszam do kontaktu. Psychoterapia może być Twoją drogą do większej wolności, równowagi i zrozumienia siebie.

Bibliografia

Briere, J., & Scott, C. (2015). Trauma Therapy: Guide to Symptoms, Evaluation, and Treatment. Wydawnictwo PWN.

Corrigan, F. M., Fisher, J. J., & Nutt, D. J. (2011). The Neurobiology of Trauma and Its Treatment. Karnac Books.

Foa, E. B., Keane, T. M., Friedman, M. J., & Cohen, J. A. (2009). Efektywna terapia PTSD. Wydawnictwo UJ.

Hayes, S. C., Strosahl, K., & Wilson, K. (2012). Terapia akceptacji i zaangażowania. Proces i praktyka uważnej zmiany. Wydawnictwo Psychologiczne.

Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. (2014). Terapia schematu: Przewodnik praktyka. Wydawnictwo UJ.