„A jeśli mnie zostawi?” – kiedy za lękiem w relacjach stoi schemat porzucenia
- 15 cze
- 4 minut(y) czytania
Dlaczego niektórzy żyją w ciągłym lęku przed utratą bliskich?
Większość ludzi doświadcza niepokoju, gdy ważna dla nich relacja przechodzi kryzys. Jednak u niektórych osób lęk przed utratą bliskich jest znacznie silniejszy i pojawia się nawet wtedy, gdy nie ma ku temu wyraźnych powodów.
Niewielkie zmiany w zachowaniu partnera, brak odpowiedzi na wiadomość czy chwilowy dystans emocjonalny mogą wywoływać silny niepokój, smutek lub poczucie zagrożenia.
W terapii schematów takie doświadczenia często wiążą się ze schematem porzucenia – jednym z najbardziej bolesnych schematów związanych z poczuciem bezpieczeństwa w relacjach.
Czym jest schemat porzucenia?
Schemat porzucenia został opisany przez Jeffreya Younga jako przekonanie, że ważne osoby nie będą dostępne emocjonalnie lub fizycznie na stałe i wcześniej czy później odejdą.
Osoba funkcjonująca w tym schemacie żyje z głęboko zakorzenionym poczuciem, że relacje są niestabilne, kruche i mogą zakończyć się w każdej chwili.
Wewnętrzne przekonania mogą brzmieć:
„Nie można polegać na innych.”
„Prędzej czy później zostanę sam/a.”
„Ludzie odchodzą.”
„Jeśli się przywiążę, będę cierpieć.”
„To tylko kwestia czasu, aż ktoś mnie zostawi.”
Choć osoba może bardzo pragnąć bliskości, jednocześnie często żyje w napięciu związanym z możliwością jej utraty.
Kiedy powstaje schemat porzucenia?
Schemat najczęściej rozwija się w dzieciństwie lub okresie dorastania, kiedy poczucie bezpieczeństwa w relacji z opiekunami było zaburzone.
Może być związany z doświadczeniami takimi jak:
rozwód lub rozstanie rodziców,
śmierć bliskiej osoby,
częste wyjazdy lub nieobecność opiekunów,
niestabilność emocjonalna rodzica,
nieprzewidywalne zachowania opiekunów,
doświadczenie opuszczenia lub odrzucenia,
wychowywanie się w atmosferze konfliktów i niepewności.
Dziecko uczy się wtedy, że bliskość nie daje pełnego bezpieczeństwa, ponieważ może zostać nagle utracona.
Jak schemat objawia się w dorosłym życiu?
Schemat porzucenia może wpływać na wiele obszarów funkcjonowania.
Osoby z tym schematem często:
silnie przeżywają konflikty i nieporozumienia,
potrzebują częstych zapewnień o uczuciach partnera,
obawiają się samotności,
mają trudność z rozstaniami i zakończeniem relacji,
odczuwają silny niepokój podczas fizycznej lub emocjonalnej separacji,
nadmiernie analizują zachowania innych,
bywają bardzo czujne na oznaki odrzucenia,
mają trudność z zaufaniem stabilności relacji.
Nawet niewielkie sytuacje mogą uruchamiać silny lęk, ponieważ aktywizują wcześniejsze doświadczenia emocjonalne.
Jak schemat wpływa na związki?
Schemat porzucenia szczególnie mocno ujawnia się w relacjach partnerskich.
Osoba może:
nadmiernie koncentrować się na partnerze,
potrzebować ciągłych zapewnień o miłości,
obawiać się stawiania granic z lęku przed utratą relacji,
reagować silnym niepokojem na chwilowy dystans partnera,
doświadczać zazdrości lub nadmiernej kontroli,
interpretować neutralne sytuacje jako sygnał odrzucenia.
Paradoksalnie niektóre zachowania wynikające z lęku przed porzuceniem mogą prowadzić do napięć w relacji, co jeszcze bardziej wzmacnia obawy osoby.
Jakie emocje najczęściej towarzyszą temu schematowi?
Najczęściej pojawiają się:
lęk,
niepewność,
smutek,
napięcie,
zazdrość,
poczucie osamotnienia,
bezradność,
rozpacz w sytuacjach rozstania lub oddalenia.
Wiele osób opisuje także stałe oczekiwanie na coś trudnego, nawet wtedy, gdy relacja rozwija się prawidłowo.
Jakie strategie radzenia sobie mogą się pojawiać?
Osoby ze schematem porzucenia często rozwijają strategie mające chronić je przed cierpieniem.
Niektóre nadmiernie przywiązują się do innych i stale poszukują potwierdzenia bliskości.
Inne przeciwnie – unikają głębokiego zaangażowania, ponieważ obawiają się przyszłego bólu.
Może pojawiać się również nadmierna kontrola relacji lub ciągłe monitorowanie sygnałów świadczących o możliwym oddaleniu drugiej osoby.
Choć strategie te mają chronić przed cierpieniem, często podtrzymują schemat i utrudniają budowanie bezpiecznej więzi.
Czy schemat porzucenia można zmienić?
Tak. Terapia schematów zakłada, że nawet bardzo głęboko utrwalone wzorce relacyjne mogą ulegać zmianie.
Proces terapeutyczny obejmuje między innymi:
rozpoznawanie źródeł lęku przed utratą,
budowanie poczucia bezpieczeństwa,
rozwijanie zdrowych sposobów regulacji emocji,
uczenie się tolerowania chwilowej separacji,
wzmacnianie poczucia własnej wartości,
tworzenie bardziej stabilnych i bezpiecznych relacji.
Zmiana nie polega na całkowitym wyeliminowaniu lęku, ale na stopniowym odzyskiwaniu poczucia, że relacje mogą być trwałe i bezpieczne.
Pytania do autorefleksji
Jeśli chcesz lepiej zrozumieć swoje doświadczenia, zastanów się:
Jak reaguję, gdy bliska osoba potrzebuje więcej przestrzeni?
Czy często obawiam się, że ktoś mnie opuści?
Jak przeżywam konflikty w relacjach?
Czy potrzebuję częstych zapewnień o uczuciach innych osób?
Jakie doświadczenia związane z rozstaniem pamiętam z dzieciństwa?
Czy zdarza mi się nadmiernie analizować zachowania partnera?
Jak radzę sobie z samotnością?
Czy unikam bliskości z obawy przed zranieniem?
Jakie sytuacje najczęściej wywołują we mnie lęk przed utratą?
Co pomaga mi odzyskać poczucie bezpieczeństwa?
Podsumowanie
Schemat porzucenia nie jest oznaką słabości ani nadmiernej wrażliwości. Najczęściej stanowi konsekwencję wcześniejszych doświadczeń, które nauczyły człowieka, że bliskość może być niepewna i nietrwała. Rozpoznanie tego wzorca pozwala lepiej zrozumieć swoje reakcje emocjonalne i stopniowo budować relacje oparte na większym poczuciu bezpieczeństwa, zaufania i stabilności.
Jeśli podczas lektury rozpoznałeś/-aś w tym opisie część swoich doświadczeń, zapraszam do indywidualnej konsultacji. W bezpiecznej atmosferze wspólnie przyjrzymy się temu, jak te wzorce wpływają na Twoje życie i relacje.
Bibliografia
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2020). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Young, J. E., & Klosko, J. S. (2019). Program zmiany sposobu życia. Uwolnij się od pułapek psychologicznych. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Arntz, A., & Jacob, G. (2017). Terapia schematów w praktyce. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Roediger, E., Stevens, B. A., & Brockman, R. (2022). Kontekstualna terapia schematów. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Jacob, G., van Genderen, H., & Seebauer, L. (2021). Jak przełamać negatywne wzorce zachowań? Terapia schematów krok po kroku. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Komentarze