Głód emocjonalny, którego nie da się zaspokoić? Poznaj schemat emocjonalnej deprywacji

Dlaczego niektórzy przez całe życie czują się samotni, nawet będąc w relacjach?

Zdarza się, że człowiek ma wokół siebie bliskich ludzi, partnera, rodzinę czy przyjaciół, a mimo to doświadcza głębokiego poczucia osamotnienia. Często pojawia się wówczas trudne do nazwania przekonanie: „Nikt mnie naprawdę nie rozumie”, „Moje potrzeby nie są ważne”, „Nie mogę liczyć na wsparcie”.

W terapii schematów takie doświadczenia mogą być związane ze schematem emocjonalnej deprywacji – jednym z najczęściej spotykanych schematów wśród osób zgłaszających trudności w relacjach interpersonalnych.

Czym jest schemat emocjonalnej deprywacji?

Schemat emocjonalnej deprywacji został opisany przez Jeffreya Younga, twórcę terapii schematów. Należy do obszaru schematów związanego z brakiem bezpiecznej więzi i poczuciem odrzucenia.

Osoba z tym schematem głęboko wierzy, że jej podstawowe potrzeby emocjonalne nie zostaną zaspokojone przez innych ludzi. Nie chodzi jedynie o pojedyncze doświadczenia zawodu czy rozczarowania, ale o utrwalony wzorzec postrzegania siebie i relacji.

Wewnętrzne przekonanie takiej osoby może brzmieć:

• „Nikt nie będzie przy mnie, kiedy będę tego potrzebować.”

• „Moje emocje nikogo nie interesują.”

• „Muszę radzić sobie samodzielnie.”

• „Nie zasługuję na troskę i wsparcie.”

  
  

Jakie potrzeby emocjonalne pozostają niezaspokojone?

Young wyróżnia trzy główne obszary deprywacji:

1. Deprywacja opieki i troski

Osoba doświadcza poczucia, że nikt nie zapewni jej bezpieczeństwa, wsparcia i ochrony.

2. Deprywacja empatii

Pojawia się przekonanie, że inni nie rozumieją jej emocji, nie słuchają i nie interesują się jej przeżyciami.

3. Deprywacja przewodnictwa

Dotyczy braku wsparcia, wskazówek i zainteresowania rozwojem dziecka lub później osoby dorosłej.

Kiedy powstaje schemat emocjonalnej deprywacji?

Schemat najczęściej rozwija się w dzieciństwie, gdy ważni opiekunowie nie byli dostępni emocjonalnie lub nie odpowiadali adekwatnie na potrzeby dziecka.

Nie oznacza to koniecznie przemocy czy jawnego zaniedbania. Czasami rodzice byli obecni fizycznie, ale nie potrafili okazywać ciepła emocjonalnego.

Schemat może rozwijać się między innymi wtedy, gdy:

• dziecko było często ignorowane emocjonalnie,

• jego uczucia były bagatelizowane,

• rodzice byli nadmiernie skupieni na własnych problemach,

• w rodzinie brakowało bliskości i rozmów o emocjach,

• dziecko było zmuszane do przedwczesnej samodzielności,

• potrzeby emocjonalne były traktowane jako „słabość”.

Dziecko stopniowo uczy się, że nie warto prosić o pomoc, ponieważ i tak jej nie otrzyma.

Jak schemat objawia się w dorosłym życiu?

Osoby z tym schematem często:

• mają trudność z proszeniem o wsparcie,

• tłumią własne potrzeby,

• czują się niezrozumiane przez innych,

• wybierają emocjonalnie niedostępnych partnerów,

• mają poczucie osamotnienia nawet w bliskich relacjach,

• nadmiernie polegają na sobie,

• unikają mówienia o swoich emocjach,

• odczuwają przewlekłą pustkę emocjonalną.

Paradoksalnie często są postrzegane jako bardzo samodzielne i silne. W rzeczywistości ich samowystarczalność może być strategią chroniącą przed kolejnym rozczarowaniem.

Jak schemat wpływa na związki?

Schemat emocjonalnej deprywacji szczególnie silnie ujawnia się w relacjach partnerskich.

Osoba może:

• oczekiwać, że partner sam domyśli się jej potrzeb,

• odczuwać silne rozczarowanie, gdy tak się nie dzieje,

• nie komunikować swoich oczekiwań,

• mieć poczucie bycia niewidzialną,

• interpretować neutralne zachowania jako brak zainteresowania.

W rezultacie może dochodzić do błędnego koła: potrzeby pozostają niewyrażone, nie są zaspokajane, a przekonanie o emocjonalnym opuszczeniu jeszcze bardziej się umacnia.

Jakie emocje najczęściej towarzyszą temu schematowi?

Osoby z emocjonalną deprywacją często doświadczają:

• smutku,

• samotności,

• poczucia pustki,

• rozczarowania,

• żalu,

• tęsknoty za bliskością,

• zazdrości wobec osób doświadczających wspierających relacji.

Często emocje te są ukrywane pod maską niezależności i zaradności.

Czy schemat można zmienić?

Tak. Terapia schematów zakłada, że nawet głęboko utrwalone wzorce mogą ulegać zmianie.

Proces ten polega między innymi na:

• rozpoznawaniu własnych potrzeb emocjonalnych,

• uczeniu się ich komunikowania,

• rozwijaniu zdolności do przyjmowania wsparcia,

• budowaniu bezpiecznych relacji,

• pracy z doświadczeniami z dzieciństwa,

• rozwijaniu tzw. zdrowego dorosłego, czyli części osobowości zdolnej do troski o siebie.

Zmiana schematu nie polega na całkowitym usunięciu dawnych doświadczeń, ale na stopniowym osłabianiu ich wpływu na obecne życie.

Pytania do autorefleksji

Jeśli chcesz lepiej przyjrzeć się sobie, zastanów się:

1. Czy mam poczucie, że muszę radzić sobie ze wszystkim samodzielnie?

2. Jak reaguję, gdy potrzebuję wsparcia?

3. Czy potrafię prosić innych o pomoc?

4. Czy często czuję się niezrozumiany lub niewysłuchany?

5. Jak wyglądało okazywanie ciepła i troski w moim domu rodzinnym?

6. Czy zdarza mi się ukrywać swoje potrzeby przed bliskimi?

7. Jakich zachowań najbardziej oczekuję od innych ludzi?

8. Czy wybieram osoby, które są emocjonalnie dostępne?

9. Co czuję, gdy ktoś okazuje mi troskę?

10. Jakie potrzeby emocjonalne najczęściej pozostają niezaspokojone w moim życiu?

    
    

Podsumowanie

Schemat emocjonalnej deprywacji nie oznacza, że człowiek jest skazany na samotność czy niesatysfakcjonujące relacje. Jest to wzorzec, który powstał jako próba adaptacji do wcześniejszych doświadczeń. Zrozumienie jego źródeł stanowi pierwszy krok do budowania bardziej bezpiecznych, wspierających i satysfakcjonujących relacji, zarówno z innymi ludźmi, jak i z samym sobą.

Rozpoznanie schematu to pierwszy krok do zmiany. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć siebie i swoje relacje, zapraszam do indywidualnej konsultacji.

Kontakt

Bibliografia

Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2020). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Young, J. E., & Klosko, J. S. (2019). Program zmiany sposobu życia. Uwolnij się od pułapek psychologicznych. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Arntz, A., & Jacob, G. (2017). Terapia schematów w praktyce. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Roediger, E., Stevens, B. A., & Brockman, R. (2022). Kontekstualna terapia schematów. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Jacob, G., van Genderen, H., & Seebauer, L. (2021). Jak przełamać negatywne wzorce zachowań? Terapia schematów krok po kroku. Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.